Τεχνητή νοημοσύνη & Επιδράσεις στην ανθρώπινη ζωή

Η εμφάνιση και επακόλουθη χρήση των προγραμμάτων – εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης ( Artificial Intelligence) είναι πλέον ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας πολλών ανθρώπων. Η ραγδαία εξέλιξή τους τα τελευταία χρόνια έχει επιφέρει ένα μπαράζ αλλαγών σε πολλές πτυχές της ανθρώπινης ζωής. Και ενώ αυτή η τεχνολογία έχει προσφέρει αρκετά οφέλη, οι αρνητικές επιδράσεις της δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητες. Το συγκεκριμένο άρθρο θα εστιάσει σε δύο πρόσφατες έρευνες που επικεντρώνονται στις αρνητικές επιρροές της τεχνητής νοημοσύνης στον ψυχολογικό, συναισθηματικό και εργασιακό τομέα των ανθρώπων.

Η πρώτη έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2025, είναι βιβλιογραφική έρευνα, βασισμένη στην αρνητική επίδραση των AI chatbots (παραδείγματος χάρη το ChatGPT) στην ψυχολογική δομή των χρηστών, ειδικά αν βρίσκονται σε ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένοι, παιδιά ή έφηβοι και άτομα με ψυχικές διαταραχές. Κάτι που αξίζει να σημειωθεί προτού γίνει περαιτέρω ανάλυση είναι ότι δεν αποτελεί συστηματική ανασκόπηση αλλά είναι αφηγηματική ανασκόπηση. Αυτό σημαίνει πως ο συγγραφέας της συγκεκριμένης ανασκόπησης άντλησε πηγές διαφορετικής δυναμικής (από πρωτογενείς έρευνες, δημοσιογραφικά άρθρα ή προ υπάρχουσες ανασκοπήσεις). Ο σκοπός μιας αφηγηματικής ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει μια συγκεκριμένη αφήγηση, αναδεικνύοντας τάσεις, παρουσιάζοντας νέες επιλογές ή να δημιουργήσει μια θεωρητική οπτική. Ο συγγραφέας αυτής της ανασκόπησης, Keith Head, χρησιμοποιώντας μηχανές αναζήτησης ερευνών, όπως το PubMed, συγκέντρωσε πρωτογενείς έρευνες και άρθρα που επικεντρώνονται στη σχέση της τεχνητής νοημοσύνης και της ψυχικής υγείας. Συνδυαστικά ο συγγραφέας χρησιμοποίησε και κείμενα που επικεντρώνονται σε παράγοντες ευαλωτότητας σε εν δυνάμει πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, όπως αυτούς που αναφέραμε προηγουμένως. Μέσα από τα κείμενα και την ανάλυσή τους, τρία βασικά θέματα ανακαλύφθηκαν.

Το πρώτο θέμα που εντόπισε ο συγγραφέας είναι η σταδιακή εξάρτηση και σύνδεση με την τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με έρευνες του MIT, παρατηρήθηκε ένα “παράδοξο απομόνωσης” (isolation paradox). Ενώ αρχικά η χρήση του ΑΙ μειώνει τη μοναξιά και διάφορα αρνητικά συναισθήματα, σταδιακά οδηγεί στην κοινωνική απομόνωση και στην εγκατάλειψη των ανθρώπινων σχέσεων. Επιπρόσθετες έρευνες αναφέρουν πως το 17% έως 24 % των εφήβων αναπτύσσουν εξάρτηση από το ΑΙ. Επιπλέον παρατηρείται πως μέσω αυτής της εξάρτησης πολλοί χρήστες αντιλαμβάνονται το ΑΙ ως οντότητες που χρειάζονται συναισθηματική υποστήριξη. Μέσα από συνεντεύξεις στις έρευνες, συμμετέχοντες ανέφεραν πως ένιωθαν ενοχές αν κάποια μέρα δεν επικοινωνούσαν με το ΑΙ, αντικατοπτρίζοντας τις υγιείς ανθρώπινες σχέσεις. Γίνεται εμφανές πως το ΑΙ, πέρα από σύμβουλος – βοηθός αρχίζει και αποκτά ουσιαστικότερη υπόσταση στη ζωή των ανθρώπων. Στηριζόμενος πάνω σε αυτά τα ευρήματα, ο συγγραφέας προχωρά στο δεύτερο θέμα παραθέτοντας μια σειρά από περιστατικά που αφορούν αυτή την εξάρτηση στην τεχνητή νοημοσύνη. Περιστατικά παραληρηματικών ιδεών, ψύχωσης, ακόμα και εμπλοκής με την αστυνομία αναφέρονται στο άρθρο τονίζοντας την ισχυρή επίδραση που μπορεί το ΑΙ να έχει στη ζωή των ανθρώπων. Μέσα από αυτά καταλήγει στο τρίτο θέμα που είναι οι διάφορες κοινωνικές ομάδες που βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο εξάρτησης στην τεχνητή νοημοσύνη. Άτομα μεγάλης ηλικίας, παιδιά και έφηβοι, άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχολογικές διαταραχές ή βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού ανήκουν σε αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς.

Μέσω της  προηγούμενης έρευνας σχηματίζεται μια γενική εικόνα για τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από την εκτεταμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Η επόμενη έρευνα εστιάζει περισσότερο στην επίδραση που έχει το AI στον εργασιακό τομέα των ανθρώπων.

Πάνω σε αυτή την αλληλεπίδραση οι ερευνητές Byung Kim και Julak Lee, το 2024, στήριξαν την έρευνά τους. Ο στόχος ήταν να ερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της ένταξης της τεχνητής νοημοσύνης και του εργασιακού στρες, του burnout και στην εμπιστοσύνη που έχουν οι εργαζόμενοι στους εαυτούς τους ώστε να εκπαιδευτούν στο ΑΙ. Συνολικά 416 εργαζόμενοι από διάφορες εταιρίες στη Νότια Κορέα συμμετείχαν σε αυτή την έρευνα. Τα στοιχεία συγκεντρώθηκαν σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές, με την κάθε μια να επικεντρώνεται σε διαφορετικό κομμάτι. Για παράδειγμα πρώτα συγκεντρώθηκαν οι απαντήσεις που αφορούν την ένταξη του ΑΙ στην εργασία και την εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να εκπαιδευτούν, μετά οι απαντήσεις που αφορούν το εργασιακό στρες και τέλος το burnout που βιώνουν. Μέσα από την στατιστική ανάλυση των απαντήσεων, οι ερευνητές κατέληξαν σε ενδιαφέροντα ευρήματα. Αρχικά, φάνηκε πως το ΑΙ δεν επηρεάζει άμεσα το burnout που βιώνουν οι εργαζόμενοι, αλλά η υιοθέτησή του συμβάλλει σημαντικά στο εργασιακό στρες. Τα δύο ευρήματα σχετίζονται καθώς η ένταξη νέων τεχνολογιών μπορεί να μην συμβάλλει άμεσα στο burnout, αλλά η ανάγκη για εκπαίδευση, η εφαρμογή νέων εργαλείων και η αύξηση του φόρτου εργασίας έχουν σαν φυσικό επακόλουθο την αύξηση του εργασιακού στρες. Ένα ακόμα ενδιαφέρον αποτέλεσμα είναι η σχέση μεταξύ της εμπιστοσύνης ενός εργαζόμενου στον εαυτό του και του στρες που προκαλείται από την υιοθέτηση του ΑΙ. Μέσα από αυτή την έρευνα φάνηκε πως όσο μεγαλύτερη εμπιστοσύνη είχε ένας εργαζόμενος, τόσο λιγότερο στρες βίωνε από την τεχνητή νοημοσύνη. Τα ευρήματα αυτής της έρευνας αναδεικνύουν τη σημασία της ενεργότερης συμμετοχής στη σωστή και ολοκληρωμένη εκπαίδευση των εργαζομένων, μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους και τη συστηματική αξιολόγηση πιθανών επιπτώσεων από τη χρήση των νέων τεχνολογιών.

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το νέο εργαλείο που μπήκε στη ζωή του ανθρώπου. Είναι μια τεχνολογία που προσφέρει αρκετά πλεονεκτήματα. Δεν γίνεται όμως να παραλειφθούν και οι αρνητικές επιδράσεις αυτής της τεχνολογίας, όταν γίνεται απρόσκοπτη, υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση της. Ο σκοπός αυτού του άρθρου ήταν να παρουσιάσει την επίδραση που έχει σε κάποιους από τους βασικότερους τομείς της ανθρώπινης ζωής. Καθώς είναι ένα εργαλείο που έχει αναπτυχθεί πρόσφατα, χρειάζεται συλλογική προσπάθεια για να καθοριστούν πλαίσια, τα οποία στοχεύουν στην προστασία ευπαθών ομάδων αλλά και στη σωστή εκπαίδευση και προετοιμασία του ευρύτερου πληθυσμού για την ορθολογικότερη χρήση της νέας τεχνολογίας.