High protein προϊόντα: ανάγκη του οργανισμού ή ανάγκη της αγοράς;

Αρκεί μια γρήγορη περιήγηση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης για να διαπιστώσει κανείς ότι η πρωτεΐνη έχει γίνει το νέο διατροφικό trend, κοινώς η νέα μόδα στη διατροφή: protein bars, protein puddings, ροφήματα, ψωμιά, μπισκότα, παγωτά και δημητριακά υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη εμφανίζονται παντού, ενώ η φράση «high protein» μοιάζει πλέον να λειτουργεί σχεδόν ως συνώνυμο της υγιεινής διατροφής ή τουλάχιστον της διατροφής που υπόσχεται περισσότερα οφέλη για τον οργανισμό σε σχέση με άλλα μοντέλα διατροφής. Παράλληλα, οι «πρωτεϊνικές δίαιτες» παρουσιάζονται συχνά ως ο εύκολος δρόμος για απώλεια βάρους και διατήρηση ή και αύξηση της μυϊκής μάζας.

Η πρωτεΐνη, βέβαια, είναι απολύτως απαραίτητη. Αποτελεί βασικό δομικό συστατικό των μυών και άλλων ιστών, συμμετέχει στη σύνθεση ενζύμων και ορμονών και είναι απαραίτητη για πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Το ερώτημα, επομένως, δεν θα έπρεπε να είναι αν χρειαζόμαστε πρωτεΐνη. Το ερώτημα είναι πόση χρειαζόμαστε και από πού πρέπει να την προσλαμβάνουμε. Για έναν μέσο υγιή ενήλικα, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη είναι περίπου 0,8 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, ποσότητα η οποία βέβαια διαφοροποιείται ανάλογα με το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας του καθενός (ειδικά στην περίπτωση που κάνει αντιστάσεις με βάρη), την ηλικία, παθήσεις του οργανισμού, και άλλες ιδιαίτερες καταστάσεις.

Αυτό όμως απέχει αρκετά από την αντίληψη ότι όσο περισσότερη πρωτεΐνη προσλαμβάνουμε τόσο καλύτερα. Η αύξηση της πρωτεΐνης στη διατροφή δεν την καθιστά αυτομάτως πιο υγιεινή. Μάλιστα, οι πολύ υψηλές σε πρωτεΐνη δίαιτες συχνά περιορίζουν την κατανάλωση σημαντικών ομάδων τροφίμων, όπως τα φρούτα, τα όσπρια και τα δημητριακά ολικής άλεσης, πολύ μακριά έτσι από το πρότυπο της μεσογειακής διατροφής, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα καλύτερα μελετημένα διατροφικά πρότυπα για την προαγωγή της υγείας.

Η μεσογειακή διατροφή, άλλωστε, δεν είναι «φτωχή» σε πρωτεΐνη. Απλώς την προσφέρει μέσα από μια μεγαλύτερη ποικιλία τροφίμων: όσπρια, ψάρια, γαλακτοκομικά, αυγά, ξηρούς καρπούς, δημητριακά και, σε μικρότερη συχνότητα, κρέας. Η διατροφική αξία ενός γεύματος δεν καθορίζεται από ένα μόνο θρεπτικό συστατικό. Τι γίνεται, λοιπόν, με τα διαφημιζόμενα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη; Είναι απαραίτητα; Για τον περισσότερο υγιή πληθυσμό, όχι. Μπορούν ασφαλώς να φανούν χρήσιμα σε ορισμένες περιστάσεις, για παράδειγμα ως μια πρακτική επιλογή για κάποιον που δυσκολεύεται να καλύψει τις ανάγκες του. Δεν πρέπει όμως η ένδειξη «high protein» να μας κάνει να θεωρούμε ένα προϊόν αυτομάτως υγιεινό. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να είναι χρήσιμα σε περιπτώσεις ατόμων όπως:

• Άτομα με αυξημένες ανάγκες λόγω έντονης άσκησης, ειδικά στην περίπτωση που εκτελεί γυμναστική με αντιστάσεις και είτε ο χρόνος προετοιμασίας και κατανάλωσης φαγητού είναι περιορισμένος είτε λόγω αρκετών κιλών δύσκολα μέσα στη μέρα καλύπτονται οι ανάγκες
• Άτομα με αυξημένες ανάγκες σε συγκεκριμένες περιόδους, όπως κατά την αποκατάσταση μετά από τραυματισμό ή χειρουργική επέμβαση, πάντα σύμφωνα με τις εξατομικευμένες διατροφικές οδηγίες
• Ηλικιωμένοι με μειωμένη όρεξη στους οποίους ένα μικρό σε όγκο, αλλά πλούσιο σε πρωτεΐνη τρόφιμο μπορεί να βοηθήσει στην κάλυψη των αναγκών τους
• Ασθενείς στους οποίους η φαρμακευτική αγωγή καταστέλλει την όρεξη ή/και η ίδια η ασθένεια προκαλεί απέχθεια στην κατανάλωση κρέατος και η διατήρηση της μυϊκής μάζας είναι μείζονος σημασίας για το ανοσοποιητικό σύστημα

Ένα protein pudding, μια μπάρα ή ένα μπισκότο παραμένουν προϊόντα που μπορεί να περιέχουν γλυκαντικά, αρώματα, πρόσθετα και άλλα συστατικά που σχετίζονται με την επεξεργασία τους. Η επεξεργασία από μόνη της δεν αποτελεί λόγο να απορρίψουμε ένα τρόφιμο, αλλά η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη δεν ακυρώνει τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του προϊόντος. Το “high protein” είναι διατροφικός ισχυρισμός, όχι πιστοποιητικό υγείας. Γι’ αυτό σε ένα προϊόν που διαφημίζεται ως «υψηλό σε πρωτεΐνη», ο καταναλωτής καλό είναι να ελέγχει:

• Την πραγματική ποσότητα πρωτεΐνης ανά μερίδα και ανά 100γρ, ώστε να μην παρασύρεται από το μεγάλο «HIGH PROTEIN» στη συσκευασία.
• Τη συνολική θερμιδική αξία. Ένα προϊόν μπορεί να έχει αρκετή πρωτεΐνη αλλά ταυτόχρονα πολλές θερμίδες.
• Τα σάκχαρα, ιδιαίτερα στα επιδόρπια, τις μπάρες και τα ροφήματα.
• Τα κορεσμένα λιπαρά και το αλάτι, γιατί η υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη δεν σημαίνει ότι το προϊόν είναι χαμηλό σε αυτά.
• Τη λίστα των συστατικών. Όσο πιο μεγάλη και σύνθετη είναι, τόσο περισσότερο αξίζει να αναρωτηθούμε αν πρόκειται πραγματικά για τρόφιμο που χρειαζόμαστε καθημερινά ή για ένα ιδιαίτερα επεξεργασμένο προϊόν.
• Την ποσότητα φυτικών ινών, καθώς ένα προϊόν που προσφέρει πρωτεΐνη αλλά ελάχιστες φυτικές ίνες δεν μπορεί να θεωρηθεί από μόνο του ισορροπημένη διατροφική επιλογή.
• Τη μερίδα που προτείνει η συσκευασία. Μερικές φορές τα εντυπωσιακά διατροφικά νούμερα αφορούν ολόκληρη συσκευασία, ενώ η αναγραφόμενη μερίδα είναι πολύ μικρότερη – ή το αντίστροφο.

Επιπρόσθετα ένας ακόμη λόγος για να είμαστε προσεκτικοί με τη μαζική προώθηση της υψηλής πρόσληψης πρωτεΐνης, είναι ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες στις οποίες μπορεί να μην είναι ωφέλιμη η υπερπρόσληψη πρωτεΐνης. Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες ανάγκες. Σε ορισμένες παθήσεις, η ποσότητα της πρωτεΐνης πρέπει να προσαρμόζεται εξατομικευμένα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα άτομα με χρόνια νεφρική νόσο, όπου η υπερβολική πρόσληψη πρωτεΐνης δεν αποτελεί γενικά μια διατροφική επιλογή που μπορεί να προτείνεται αδιακρίτως. Και τελικά, πόσο δύσκολο είναι να καλύψουμε τις ανάγκες μας με φυσικά τρόφιμα; Ας πάρουμε έναν ενήλικα περίπου 70 κιλών. Ένα πρωινό με γιαούρτι και βρώμη, ένα μεσημεριανό με όσπρια και λίγο τυρί, ένα φρούτο με μια μικρή ποσότητα ξηρών καρπών και ένα βραδινό με ψάρι, λαχανικά και ψωμί ολικής μπορούν να προσφέρουν άνετα την απαιτούμενη πρωτεΐνη, χωρίς να χρειαστεί ούτε μία «protein» ετικέτα. Παρακάτω παρατίθεται ένας πίνακας με τα βασικά φυσικά τρόφιμα και την περιεχόμενη σε αυτά πρωτεΐνη:

Η πρωτεΐνη, λοιπόν, δεν είναι ο εχθρός, αλλά ούτε και το νέο διατροφικό θαύμα. Χρειαζόμαστε επαρκή πρωτεΐνη, όχι απαραίτητα περισσότερη πρωτεΐνη. Και πριν αγοράσουμε το επόμενο προϊόν που γράφει με μεγάλα γράμματα «HIGH PROTEIN», ίσως αξίζει να θυμηθούμε ότι η υγεία δεν κρύβεται σε μία λέξη της συσκευασίας. Κρύβεται στη συνολική ποιότητα, την ποικιλία και την ισορροπία της διατροφής μας.