Πώς να νικήσουμε την ανασφάλεια;

Η ανασφάλεια είναι ένα συναίσθημα που λίγο ή πολύ όλοι έχουμε βιώσει. Μπορεί να εμφανίζεται στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, στη δουλειά, στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας ή ακόμη και στις πιο μικρές καθημερινές αποφάσεις. Άλλες φορές είναι τόσο διακριτική που μοιάζει με μια απλή αμφιβολία και άλλες τόσο έντονη που μας παραλύει.

Συχνά λέμε «είμαι ανασφαλής» σαν να πρόκειται για χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Στην πραγματικότητα, η ανασφάλεια δεν είναι αυτό που μας χαρακτηρίζει αλλά μια εσωτερική εμπειρία που συνδέεται με τον τρόπο που έχουμε μάθει να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο.

Η ανασφάλεια σχετίζεται με την προσωπικότητα του ατόμου, με τα βιώματα που κουβαλά, με την αυτοπεποίθησή του, με άλυτα τραυματικά γεγονότα αλλά και με το επίπεδο εμπιστοσύνης που έχει αναπτύξει απέναντι στον εαυτό του. Για παράδειγμα, αν μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον όπου νιώθαμε ότι πρέπει να αποδείξουμε την αξία μας, να είμαστε «αρκετοί», να μην κάνουμε λάθη ή να ανταποκρινόμαστε συνεχώς στις προσδοκίες των άλλων, είναι πιθανό ως ενήλικες να αμφισβητούμε διαρκώς τον εαυτό μας. Έτσι, μπορεί να ζητάμε συνεχώς επιβεβαίωση, να φοβόμαστε την απόρριψη, να υπεραναλύουμε καταστάσεις ή να αποφεύγουμε ευκαιρίες επειδή πιστεύουμε ότι δεν θα τα καταφέρουμε. Για πολλούς, οι ρίζες βρίσκονται στην παιδική ηλικία. Ένα περιβάλλον με υπερβολική κριτική, σύγκριση ή συναισθηματική αστάθεια μπορεί να οδηγήσει το παιδί στο συμπέρασμα ότι πρέπει να αποδεικνύει συνεχώς την αξία του για να αγαπηθεί ή να γίνει αποδεκτό. Αυτό το εσωτερικό σχήμα συχνά μας ακολουθεί και στην ενήλικη ζωή. Έτσι, ενώ εξωτερικά λειτουργούμε κανονικά, εσωτερικά νιώθουμε ότι βρισκόμαστε υπό αξιολόγηση.

Στη βάση της ανασφάλειας βρίσκεται συνήθως ο φόβος. Φόβος αποτυχίας, της εγκατάλειψης, της κριτικής, της απόρριψης ή της απώλειας ελέγχου. Έχετε σκεφτεί πως αντίθετο του φόβου και της ανασφάλειας δεν είναι η βεβαιότητα αλλά η εμπιστοσύνη; Και πιο συγκεκριμένα, η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας. Όταν εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας, δεν σημαίνει ότι πιστεύουμε πως όλα θα πάνε τέλεια. Σημαίνει ότι ακόμη και αν κάτι δεν εξελιχθεί όπως θέλαμε, γνωρίζουμε ότι μπορούμε να το διαχειριστούμε και να προσπαθήσουμε ξανά. Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται επειδή εξαφανίζονται οι δυσκολίες. Χτίζεται επειδή αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε ότι διαθέτουμε ψυχικά εργαλεία για να τις αντιμετωπίσουμε.

Όταν η ανασφάλεια γίνεται έντονη και παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεν επηρεάζει μόνο τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αλλά και την καθημερινή μας λειτουργικότητα. Μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα άγχους και στρες, καθώς βρισκόμαστε σε μια συνεχή εσωτερική επαγρύπνηση και αμφισβήτηση.

Παράλληλα, η χρόνια αίσθηση ανεπάρκειας μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση, χαμηλή διάθεση, κοινωνική απόσυρση ή έντονο αίσθημα μοναξιάς. Στις διαπροσωπικές σχέσεις, η ανασφάλεια συχνά εκφράζεται μέσα από φόβο εγκατάλειψης, ανάγκη για επιβεβαίωση, δυσκολία εμπιστοσύνης ή υπερβολική εξάρτηση από την αποδοχή των άλλων.

Τέλος, η ανασφάλεια μπορεί να περιορίσει σημαντικά την προσωπική μας εξέλιξη. Όταν φοβόμαστε την αποτυχία ή την έκθεση, είναι πιθανό να αποφεύγουμε ευκαιρίες, νέες εμπειρίες και στόχους που στην πραγματικότητα επιθυμούμε.

Πρακτικά βήματα για να μειώσουμε την ανασφάλεια

• Καταγράφουμε τις αρνητικές σκέψεις μας.
  Όταν πιάνουμε τον εαυτό μας να σκέφτεται «δεν είμαι αρκετός/ή» ή «θα αποτύχω», γράφουμε τη σκέψη και αναρωτιόμαστε: Είναι γεγονός ή φόβος;
• Αναγνωρίζουμε το ερέθισμα που το προκαλεί.
  Παρατηρούμε ποιες καταστάσεις ενεργοποιούν περισσότερο την ανασφάλεια: κριτική, απόρριψη, συγκρίσεις, νέες προκλήσεις, σχέσεις.
• Σταματάμε τη συνεχή σύγκριση με τους άλλους.
  Εστιάζουμε στη δική μας πορεία και πρόοδο, αντί να μετράμε την αξία μας μέσα από τις επιτυχίες των άλλων.
• Χτίζουμε μικρές καθημερινές νίκες.
  Ολοκληρώνουμε μικρούς στόχους που έχουμε θέσει (π.χ. μια υποχρέωση, μια άσκηση, μια δύσκολη συζήτηση). Η συνέπεια ενισχύει την αυτοπεποίθηση.
• Τηρούμε τις υποσχέσεις προς τον εαυτό μας.
  Κάθε φορά που λέμε «θα το κάνω» και το κάνουμε, ενισχύουμε την εμπιστοσύνη προς τον εαυτό μας.
• Βάζουμε υγιή όρια.
  Μαθαίνουμε να λέμε «όχι» χωρίς ενοχές, όταν κάτι μας πιέζει ή μας εξαντλεί.
• Εκτιθέμεθα σταδιακά σε όσα φοβόμαστε.
  Δεν περιμένουμε να φύγει ο φόβος για να δράσουμε. Κάνουμε μικρά βήματα προς αυτό που μας δυσκολεύει.
• Αποδεχόμαστε το λάθος ως μέρος της εξέλιξης.
  Το λάθος δεν σημαίνει αποτυχία ή ανεπάρκεια, αλλά πληροφορία και εμπειρία. Πολλές μορφές ανασφάλειας συνδέονται με τελειοθηρία. Θέλουμε να μην κάνουμε λάθη, να είμαστε πάντα επαρκείς και να έχουμε τον έλεγχο.
• Ενισχύουμε τον εσωτερικό μας διάλογο.
  Μιλάμε στον εαυτό μας με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη αυστηρότητα. Η ανασφάλεια τρέφεται από σκέψεις όπως: «Θα αποτύχω», «Θα με απορρίψουν», «Δεν είμαι αρκετός», «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα».
• Φροντίζουμε το σώμα μας.
  Ύπνος, σωστή διατροφή, άσκηση και ξεκούραση επηρεάζουν άμεσα τη συναισθηματική μας σταθερότητα.
• Ζητάμε υποστήριξη όταν τη χρειαζόμαστε.
  Η ανασφάλεια δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται μόνο ατομικά. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση βαθύτερων μοτίβων.
• Θυμίζουμε στον εαυτό μας τι έχουμε ήδη καταφέρει.
  Κρατάμε μια νοητική ή γραπτή λίστα με στιγμές που ξεπεράσαμε δυσκολίες στο παρελθόν.

Η ανασφάλεια δεν νικιέται από τη μια μέρα στην άλλη. Νικιέται κάθε φορά που επιλέγουμε να εμπιστευτούμε λίγο περισσότερο τον εαυτό μας. Μικρά ή μεγάλα βήματα, δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι η κίνηση.