Θεραπεία Ψυχικών Διαταραχών και Ιδεοψυχαναγκασμός σε παιδιά και εφήβους
Η ψυχική υγεία που όλοι επιζητούμε στη ζωή μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ψυχολογική, η συμπεριφορική και η συναισθηματική ευεξία. Ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) έχει θεσπίσει τη 10Η Οκτώβρη ως Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής υγείας. Όταν το άτομο είναι υγιές μπορεί να διαβάζει, να λέει «όχι», να αποκτά φίλους, να κοινωνικοποιείται, να εργάζεται. Μέσα στον αντιφατικό αναταραγμένο, αλλοπρόσαλλο κόσμο που ζούμε συχνά κλονίζεται η ψυχική υγεία των ανθρώπων. Στο πόνημα αυτό θα ασχοληθούμε με τις ψυχικές διαταραχές σε παιδιά και εφήβους.
Ψυχικές διαταραχές
Η εφηβεία είναι η δυσκολότερη περίοδος της ζωής αφού αποτελεί το μεταίχμιο ανάμεσα στην παιδικότητα και ενηλικίωση. Διακρίνεται σε προεφηβεία (11-13 ετών), κυρίως εφηβεία (14-18 ετών) και η όψιμη ή μετεφηβεία (18-21 ετών). Στις ηλικίες αυτές επιτελούνται εντός του παιδιού τεράστιες σωματικές, συναισθηματικές, νοητικές και κοινωνικές αλλαγές. Οι πιο συχνές διαταραχές είναι:
- Διαταραχή ΔΕΠΥ: 5-7% παιδιών : 3-7 ετών
- Αγχώδεις διαταραχές: 10-20% παιδιών: 6-7 ετών
- Κατάθλιψη: 2% : από 10 ετών
8% σε εφηβεία
- Μαθησιακές Δυσκολίες: 5-15% : 6-9 ετών
- Διαταραχή αυτιστικού φάσματος: 2% : πριν το 3ο έτος
- Διαταραχή διαγωγής: 5% : 8-15 έτη
- Διατροφικές διαταραχές: 0,5% -2% : 12-18 ετών
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ): 1,5-2%: 8-12 ετών ή αρχή εφηβείας
- Διαταραχή ύπνου: 3-4% : σε όλες τις ηλικίες
Πρόληψη: Εδώ απαιτείται η ορθή συνεργασία εκπαιδευτικού, γονέα-ειδικού ψυχικής υγείας. Η τριπλέτα αυτή παρακολουθεί, παρατηρεί αλλαγές στη διάθεση του παιδιού λ.χ. άγχος, θλίψη, επιθετικότητα. Επιπλέον ενδείξεις κοινωνικής απόσυρσης, ο νέος δεν επιθυμεί φιλίες και απομακρύνεται απ’ τους συνανθρώπους του. Ακόμα έχει κακό ύπνο, εφιάλτες, αϋπνίες, πτώση στις σχολικές επιδόσεις, απώλεια συγκέντρωσης, υπερκινητικότητα, εμμονές και τελετουργίες.
Θεραπεία: Αρχικά οι γονείς οφείλουν να έχουν πλήρη και ανοιχτή επικοινωνία με τα παιδιά, να τους ενισχύουν την αυτοπεποίθηση, να τα υποστηρίζουν και έτσι εκείνα να νοιώθουν ασφάλεια, σταθερότητα και αγάπη. Κατόπιν στο σχολείο να υπάρχει θετικό κλίμα, έλλειψη ενδοσχολικής βίας (bullying), καλές σχέσεις ανάμεσα στους μαθητές. Αν ανιχνευτεί κάποιο πρόβλημα πρέπει να υπάρξει παρέμβαση από σχολικό ψυχολόγο και καθηγητές. Εν συνεχεία οφείλουμε να χτυπήσουμε την πόρτα παιδοψυχολόγου ή παιδοψυχίατρου, όταν υποβόσκουν έντονη θλίψη, χρόνια θλίψη, επεισόδια αυτοτραυματισμού, καθώς και δυσκολίες στον ύπνο. Επίσης όταν ο έφηβος έχει αντικοινωνική συμπεριφορά, μαθησιακές δυσκολίες, πτώση στις μαθητικές επιδόσεις. Η ψυχοθεραπεία περιλαμβάνει γνωσιακή, συμπεριφορική θεραπεία που εφαρμόζονται εξατομικευμένα και βοηθούν το άτομο να αναγνωρίζει τις σκέψεις που προκαλούν αρνητικά συναισθήματα και να τα αντικαθιστά με άλλα που έχουν πιο αισιόδοξη και ελπιδοφόρα κατεύθυνση. Επίσης θεραπεία με εστίαση στη λύση όπου ο ψυχολόγος εστιάζει στις ικανότητες και δεξιότητες του παιδιού, που έχουν ως απώτερο σκοπό τη λύση του προβλήματος χωρίς εμβάθυνση στα αίτια. Ο ειδικός μπορεί να κρίνει αν πρόκειται για:
1) Αγχώδη διαταραχή (ανησυχία – φόβος – πανικός- υπερκινητκότητα, αϋπνία, ταχυπαλμία)
2) κατάθλιψη (δυσκολία στη συγκέντρωση, απώλεια ενδιαφέροντος, απελπισία, αυτοκαταστροφική διάθεση)
- Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (τελειοθηρία, φόβος για μόλυνση, αμφιβολία, μοτίβο επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών).
Σε ορισμένες περιπτώσεις προτείνεται απ’ τον παιδοψυχίατρο φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά.
Αυτές είναι:
1) Βαριά κατάθλιψη – τάσεις αυτοκτονίας
2) Σχιζοφρένεια – ψυχωσικά προβλήματα
3) Διπολική διαταραχή
4) Αυτισμός με συμπτώματα
5) ΔΕΠΥ με σοβαρή επίπτωση στην καθημερινότητα
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή
Παρουσιάζεται στα παιδιά με ιδεοληψίες επίμονες , ανεπιθύμητες σκέψεις εικόνες, παρορμήσεις, ψυχαναγκασμούς. Στην παιδική ηλικία εκδηλώνεται με τελετουργικό όπως υπερβολικό πλύσιμο χεριών , ανάγκη για συμμετρία ή επαναλαμβανόμενο έλεγχο. Στους εφήβους οι ιδεοληψίες είναι πιο σύνθετες και συνοδεύονται από ντροπή ή φόβο κοινωνικής έκθεσης. Επίσης παρουσιάζονται συνάμα αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής που επιβαρύνουν περαιτέρω την κλινική εικόνα.
Η πρωτογενής πρόληψη στοχεύει στη μείωση παραγόντων κινδύνου και στην ενίσχυση προστατευτικών στοιχείων του οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος. Έπειτα η ενίσχυση δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης, η πρόληψη εκφοβισμού. Η δευτερογενής πρόληψη αφορά στην έγκαιρη και συνεχή συνεργασία του παιδιού, του δασκάλου, του ειδικού. Η συνεχής παρακολούθηση της πορείας των παιδιών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα όσον αφορά στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Συνοπτικά έγκαιρη και άμεση παρέμβαση στα παιδιά που εμφανίζουν συμπτωματολογία. Το τρίτο επίπεδο πρόληψης αφορά σε παιδιά και εφήβους με ΙΨΔ με στόχο τον περιορισμό της επιδείνωσης των συμπτωμάτων και την αποτροπή πιθανών υποτροπών. Αυτό θα ενισχυθεί με τεχνικές διαχείρισης άγχους, σταθερές ρουτίνες και προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον, ώστε να μειωθεί η πίεση, το άγχος που ενισχύουν τους ψυχαναγκασμούς.
Θεραπεία ΙΨΔ: Η θεραπεία της ΙΨΔ σε παιδιά και εφήβους βασίζεται σε 2 άξονες θεραπείας : τη (ΓΣΘ) Γνωσιακή – Συμπεριφορική θεραπεία με έκθεση και παρεμπόδιση της αντίδρασης (ERP) και τη φαρμακευτική αγωγή με εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης. Η θεραπεία από τον ψυχολόγο περιλαμβάνει την αναγνώριση ψυχαναγκασμών, ιδεοληψιών, την εκπαίδευση του παιδιού-εφήβου σχετικά με τον μηχανισμό άγχους, τον έλεγχο και τη σταδιακή παρεμπόδιση των ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Οι σύγχρονες συνθήκες ζωής οδηγούν τα παιδιά και εφήβους να αντιμετωπίζουν ολοένα αυξανόμενα, επαναλαμβανόμενα προβλήματα που κάποια στιγμή γίνονται δυσβάσταχτα. Τότε τα παιδιά ξεσπούν και αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές. Σε αυτό το σημείο παίζει πρωτεύοντα ρόλο το τρίπτυχο γονείς-εκπαιδευτικοί, σχολείο-ειδικός ψυχολόγος ή ψυχίατρος. Όσο γρηγορότερα ανακαλύψουμε τα πρώτα συμπτώματα τόσο γρηγορότερα θα παρέμβουμε και θα βοηθήσουμε στη θεραπεία.
Μην ξεχνάμε το Ν. Καζαντζάκη που έλεγε πως: Νέος θα πει να διορθώσεις τον κόσμο να τον αναμορφώσεις, να τον ανασκευάσεις, να τον κάνεις καλύτερο. Τα παιδιά και οι έφηβοι αποτελούν τη συνέχεια της ανθρώπινης ύπαρξης, γι’ αυτό είναι σημαντικό να τα βοηθάμε, ώστε να ανταπεξέλθουν στα προβλήματα και τις δυσκολίες τους.
