ΠΑΙΞΤΕ ΥΠΕΥΘΥΝΑ
Παιδί ίσον παιχνίδι, λέγαμε για να αιτιολογήσουμε την έμφυτη τάση των ανήλικων ατόμων να ασχολούνται με παιγνιώδεις δραστηριότητες και για να κατοχυρωθεί ως θεμελιώδες δικαίωμα του παιδιού και ως αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχοκοινωνικής του σύνθεσης.
Ισχύει όμως η αντίστροφη θέση; Δηλαδή, παιχνίδι ίσον παιδί;
Η καλή μας ελληνική γλώσσα, αυτός ο θησαυρός εννοιών και σχημάτων, με την αστείρευτη ευρηματικότητα στην οποία μέχρι σήμερα καταφεύγει η επιστήμη παγκοσμίως για την κατοχύρωση νέων ορολογιών, καμιά φορά μας προδίδει. Αποπροσανατολιζόμαστε με τη χρήση των λέξεων “παίζω” και “παιχνίδι” ως συγγενών της λέξης “παιδί” ώστε φτάνουμε να θεωρούμε πως όσοι ασχολούνται με παιχνίδια, στην πραγματικότητα παλιμπαιδίζουν.
Κι όμως η πασίγνωστη φράση της αττικής σύνταξης “Τα παιδία παίζει” ως απαξίωση είναι κατηγορηματική προς τα άτομα τα οποία φέρονται σαν ανήλικα, όχι αυτά που ασχολούνται με ένα παίγνιο.
Εμείς έχουμε παρ’όλα αυτά φτάσει στην υπερβολή να μεταχειριζόμαστε με τη γλώσσα μας τέχνες και συνήθειες καθ’ όλα ενήλικες και επαγγελματικές, που απαιτούν μάλιστα μεγάλο ταλέντο και επιδεξιότητα. Λέμε πως κάποιος παίζει μουσική, πως κάποιος παίζει θέατρο. Σεβόμαστε και θαυμάζουμε τους μεγάλους βιρτουόζους και τους γίγαντες της υποκριτικής, δεν παραλείπουμε όμως, εγκλωβισμένοι μέσα στον ενήλικο και αυστηρό κόσμο μας, να υπενθυμίζουμε πως η επιτυχία τους κρύβει σκληρή και μακρόχρονη δουλειά-άλλη βάναυση λέξη. Τι γίνεται όμως όταν κάποιος ασχολείται με αυτές τις ιερές τέχνες μόνο χάριν της απόλαυσης; Εξακολουθούμε να σεβόμαστε το πάθος του ή με το ύφος και τη συμπεριφορά μας τον παροτρύνουμε να ασχοληθεί με κάτι πιο χρήσιμο και πρακτικό;
Υποβαθμίζουμε τη σημασία του ίδιου του παιγνίου ως ενήλικη δραστηριότητα, ενώ ούτε φανταζόμαστε πόσο απαραίτητο είναι για τη διατήρηση της ψυχικής και σωματικής ισορροπίας. Προγενέστερες και σύγχρονες μελέτες φέρνουν στο φως την αλήθεια πίσω από την παρεξηγημένη έννοια. Πως το παιχνίδι στους ενήλικες συνδέεται με μειωμένο στρες, αυξημένη δημιουργικότητα και αποτελεσματική κοινωνική σύνδεση.
-Όλοι γνωρίζουμε την κορτιζόλη, την ορμόνη του στρες και τις βλαβερές συνέπειες της υψηλής της συγκέντρωσης στο αίμα, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ενεργοποίηση αυτοάνοσων νοσημάτων ή και νεοπλασματικών φαινομένων. Η ενασχόληση λοιπόν με παιχνίδια βοηθά στη δραστική μείωση της κορτιζόλης, ενώ παράλληλα απελευθερώνει ενδορφίνες, προκαλώντας χαλάρωση.
-Το παιχνίδι μπορεί να ανακουφίσει από τα συμπτώματα του άγχους και των καταθλιπτικών διαταραχών και μάλιστα με άμεσους και όχι παρακαμπτήριους μηχανισμούς, στοχεύοντας απευθείας στον υποθάλαμο και το κέντρο ορμονικού ελέγχου.
-Τα παιχνίδια που προκαλούν τον εγκέφαλο, όπως το σκάκι, ενισχύουν τη μνήμη και τη γνωστική ευελιξία. Οι ρυθμοί απώλειας μνήμης με την πάροδο του χρόνου γίνονται βραδύτεροι και ο κίνδυνος άνοιας μειώνεται αισθητά.
-Το παιχνίδι προάγει την ενσυναίσθηση και τη δημιουργία κοινότητας, εφόσον ενισχύει τους δεσμούς με τους άλλους και μειώνει το αίσθημα της μοναξιάς. Συχνά αποφασίζουμε να ξεκινήσουμε ένα παιχνίδι για να “σπάσει ο πάγος” και τελικά το ίδιο το παιχνίδι γίνεται η συγκολλητική ουσία που θα ενώσει και θα καθορίσει την παρέα. Η ίδια συγκολλητική ουσία φαίνεται να έλκει τους διαχειριστές προσωπικού μεγάλων εταιρειών, οι οποίοι εισάγουν την παιγνιοποίηση (gamification) στην εκπαίδευση διοικητικών στελεχών, καθώς αντιλαμβάνονται πως μια τέτοια διαδικασία αυξάνει το ενδιαφέρον του εργαζόμενου, τη δέσμευσή του προς την εργασία και, εν τέλει, την παραγωγικότητα.
Είναι αλήθεια πως η διαδικασία του παιχνιδιού σε κάποιους ανθρώπους είναι άγνωστη έννοια, ξεχασμένη, αποτελεί μακρινή ανάμνηση που συνδέεται με την παιδική ηλικία. Κάποιες φορές υπάρχουν ενήλικες που ως παιδιά δεν κατάφεραν ποτέ να παίξουν ή να βρουν τη σύνδεση με αισθήματα χαράς και πλήρωσης μέσω του παιχνιδιού. Μελέτες αποδεικνύουν πως αυτή η κατηγορία ατόμων είναι η πλέον ευάλωτη στον πειρασμό των τυχερών παιγνίων, που απαιτούν υπεύθυνη και λελογισμένη χρήση και, όπως ορθώς υποδεικνύει το μήνυμα, συνδέονται με κίνδυνο απώλειας περιουσίας. Αυτά τα άτομα οφείλουν, ως δώρο στον εαυτό τους, να αναζητήσουν το χόμπι αυτό ή τη δραστηριότητα που θα τους επιτρέψει να δράσουν με μια παιγνιώδη, ανέμελη συμπεριφορά. Ακόμη όμως κι αν δεν καταφέρουν να εντοπίσουν το παιδί μέσα τους, ας προσπαθήσουν ως γονείς να επικοινωνήσουν με τα δικά τους παιδιά μέσω του παιχνιδιού. Έτσι οι σχέσεις ενισχύονται, τα στερεότυπα μειώνονται και οι διαφορές ρόλων εξασθενούν. Άλλωστε οι ενήλικες μπορούν να προσδώσουν ακόμη και στα αμιγώς παιδικά παιχνίδια μορφή, συγκρότηση, κανόνες που πλαισιώνουν τη δραστηριότητα δίχως να χάνεται η ουσία της χαράς και της εξερεύνησης.
Στόχος απώτερος είναι ο οργανισμός όλος, νους και σώμα, μέσω της διαδικασίας να εισέρχεται σε μια απολαυσιακή κατάσταση εμβύθισης, το λεγόμενο flow state, όπου ο χρόνος μοιάζει να σταματά, προσφέροντας βαθιά ικανοποίηση. Δεν είναι φαντασία. Είναι η ζωή που μας αξίζει.
