Burnout στον χώρο της υγείας: Πρόληψη και πρώτες βοήθειες

Το Burnout είναι ένας όρος αγγλικής προέλευσης που σημαίνει κυριολεκτικά «εξαντλημένος». Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η επαγγελματική εξουθένωση είναι ένα σύνδρομο που προκύπτει από χρόνιο, κακώς διαχειριζόμενο εργασιακό στρες. Αν και το φαινόμενο αγγίζει πολλούς επαγγελματικούς κλάδους, στον χώρο της υγείας η συχνότητά του είναι ανησυχητικά υψηλή.

Οι φαρμακοποιοί, γιατροί, νοσηλευτές, ψυχολόγοι και λοιποί επαγγελματίες υγείας βρίσκονται διαρκώς αντιμέτωποι με ανθρώπινο πόνο, υψηλές προσδοκίες, έλλειψη χρόνου και, συχνά, ελάχιστη αναγνώριση. Το αποτέλεσμα γι’ αυτούς τους επαγγελματίες είναι μια αργή φθορά που αρχίζει αθόρυβα και μπορεί να οδηγήσει σε σωματική, ψυχική και συναισθηματική εξάντληση, απώλεια ενδιαφέροντος και επαγγελματική αποστασιοποίηση.

Οι άνθρωποι που επιλέγουν επαγγέλματα φροντίδας συνήθως διαθέτουν υψηλό αίσθημα ευθύνης και ενσυναίσθησης που τους καθιστούν πιο εκτεθειμένους στο burnout. Xαρακτηρίζεται από μια σειρά συμπτωμάτων κόπωσης, απογοήτευσης, φθοράς και μη παραγωγικότητας που οδηγούν σε κατάπτωση και αδιαφορία για την καθημερινή εργασία.

Οι βασικοί παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν, χρόνια έλλειψη προσωπικού και υπερφόρτωση εργασίας, συνεχή έκθεση σε πόνο, ασθένεια ή αρνητικά συναισθήματα, ασαφή όρια μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, περιορισμένες δυνατότητες ανάπαυσης ή υποστήριξης, αίσθηση ότι η προσφορά δεν αναγνωρίζεται επαρκώς. Σε περιόδους κρίσης, όπως πανδημίες, οικονομική πίεση ή αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών, το φαινόμενο εντείνεται. Ο επαγγελματίας που «κρατάει» τους άλλους, συχνά ξεχνάει να φροντίσει τον εαυτό του.

Η εξουθένωση δεν εμφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Αναπτύσσεται σταδιακά, μέσα από τρία κύρια στάδια:

• Συναισθηματική εξάντληση – αίσθημα ότι «δεν έχω άλλο να δώσω», κόπωση που δεν περνάει ούτε με ξεκούραση, συχνές μεταπτώσεις στη διάθεση.
• Αποπροσωποποίηση – ψυχική απομάκρυνση από τους ασθενείς ή τους πελάτες, αντιμετώπιση των ανθρώπων με ψυχρότητα ή ειρωνεία, απώλεια ενσυναίσθησης.
• Μειωμένη αίσθηση προσωπικής επίτευξης – αμφιβολίες για την αξία της δουλειάς, απώλεια κινήτρου, αίσθημα ματαιότητας.

Στον χώρο του φαρμακείου ή της κλινικής, αυτά τα σημάδια μπορεί να εκδηλώνονται ως συχνά λάθη, δυσκολία συγκέντρωσης, αϋπνία, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα ή και σωματικά συμπτώματα χωρίς εμφανή αιτία.

Πρώτες βοήθειες για την ψυχική κόπωση

Η αντιμετώπιση του burnout δεν απαιτεί μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα αλλά μικρές πράξεις αυτό-φροντίδας, έγκαιρης παρατήρησης και αναγνώρισης σημαδιών κόπωσης και το σημαντικότερο παραδοχή αδυναμίας για ένα διάλειμμα. Ας δούμε πιο αναλυτικά πώς θα βοηθήσουμε τον εαυτό μας:

• Όρια, μάθε να λες «όχι» όταν οι απαιτήσεις ξεπερνούν τις αντοχές σου. Η σταθερότητα στη δουλειά απαιτεί αυτοπροστασία.
• Επανασύνδεση με τον σκοπό, θυμήσου γιατί διάλεξες αυτό το επάγγελμα. Η επαφή με τον πυρήνα της αποστολής σου μπορεί να ανανεώσει το κίνητρο.
• Φυσική φροντίδα, ύπνος, ισορροπημένη διατροφή, κίνηση. Το σώμα είναι ο πρώτος σύμμαχος ενάντια στην εξουθένωση.
• Υποστήριξη, μίλησε με συναδέλφους, επίλεξε εποπτεία, ψυχοθεραπεία ή ομάδες στήριξης. Η κοινή εμπειρία ανακουφίζει και αποφορτίζει.
• Μικρές ανάσες, μικρές παύσεις μέσα στην ημέρα, ένα διάλειμμα για βαθιά αναπνοή ή για ένα ποτήρι νερό, μπορούν να επαναφέρουν την ισορροπία.

Η πρόληψη του burnout είναι πιο αποτελεσματική από την αποκατάσταση, δεν είναι πολυτέλεια, είναι πράξη ευθύνης προς τον εαυτό και προς όσους φροντίζουμε. Μάθε να χτίζεις ανθεκτικότητα στην καθημερινότητά σου.

Ορισμένες πρακτικές που μπορούν να ενσωματωθούν στον χώρο εργασίας:

• Αναγνώριση και επιβράβευση: ακόμη και μια απλή έκφραση ευχαριστίας ενισχύει το αίσθημα νοήματος.
• Καθορισμός ρεαλιστικών στόχων: εστίαση στην πρόοδο, όχι στην τελειότητα.
• Ενίσχυση της ομαδικότητας: δημιουργία κουλτούρας υποστήριξης, όπου η συνεργασία υπερισχύει του ανταγωνισμού.
• Εκπαίδευση σε δεξιότητες αυτορρύθμισης: mindfulness, διαχείριση άγχους, τεχνικές αναπνοής ή σύντομες πρακτικές αποφόρτισης.
• Ένας υγιής επαγγελματίας μπορεί να προσφέρει ποιοτικά, με ενσυναίσθηση και συνέπεια. Αντίθετα, η εξουθένωση δεν είναι μόνο προσωπικό πρόβλημα· επηρεάζει και τη φροντίδα που λαμβάνουν οι ασθενείς ή οι πελάτες.

Ο επαγγελματίας υγείας δεν είναι απλώς φορέας γνώσης, αλλά άνθρωπος που κουβαλά συναισθήματα, ευαισθησίες και όρια. Το να τα αναγνωρίζει και να τα σέβεται δεν μειώνει τον επαγγελματισμό του, αντιθέτως, τον ενισχύει.

Θυμηθείτε: Η φροντίδα των άλλων ξεκινά από τη φροντίδα του εαυτού μας!