«Φυτοφαρμακοεπαγρύπνηση: η νέα έννοια που μας αφορά όλους»

Θέμις Τεντολούρη

Φαρμακοποιός

 Τα σκευάσματα που αναγνωρίζονται γενικά ως φυτοθεραπευτικά περιέχουν φαρμακευτικά φυτά ή αλλιώς βότανα, παράγωγα αυτών αλλά και χημικά συστατικά με βιολογική δραστικότητα.

Στους μη μυημένους, αλλά μερικές φορές ακόμα και μεταξύ των φορέων που ασχολούνται με τα φυτικά προϊόντα, είναι ευρέως διαδεδομένη η άποψη ότι τα φαρμακευτικά βότανα είναι στην ουσία αβλαβή και αθώα. Πόσες φορές έχουμε οι ίδιοι πει : «Πάρε λίγο βαλσαμόχορτο να ηρεμήσεις, φυτικό είναι!»; Τα φυτικά σκευάσματα λανθασμένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μορφή αυτοθεραπείας.  Μάλιστα, όπως συχνά παρατηρείται, οι ασθενείς που τα λαμβάνουν δεν θεωρούν απαραίτητο να ενημερώσουν τον θεράποντα ιατρό τους ή τον φαρμακοποιό τους για την παράλληλη λήψη φυτικών σκευασμάτων με εκείνα της φαρμακευτικής δοθείσας αγωγής τους . Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνονται οι κίνδυνοι πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ φυτικών και συνθετικών σκευασμάτων που λαμβάνονται για οξείες ή χρόνιες ασθένειες προκαλώντας συχνά διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες, αντενδείξεις ακόμα και αλλεργικά επεισόδια.

Σε τί οφείλονται όμως αυτά τα ανεπιθύμητα περιστατικά;  Τα προϊόντα φυτικής προέλευσης μπορούν να έχουν τη δική τους φαρμακοτοξικολογική δράση, καθώς και τα ίδια  περιέχουν  δραστική ουσία και συνεπώς αλληλεπιδρούν με τα συνθετικά κλασσικά φάρμακα ενισχύοντας ή μειώνοντας τα αναμενόμενα αποτελέσματα δράσης αυτών.

Η φυτοφαρμακοεπαγρύπνηση λοιπόν, είναι η επιστήμη που αξιολογεί τον κίνδυνο που σχετίζεται με τη χρήση φυτικών φαρμάκων (είτε αυτά λαμβάνονται παράλληλα με κάποια φαρμακευτική αγωγή ή και όχι ) και βοηθά στον καθορισμό της ασφάλειας αυτών των προϊόντων, παρακολουθώντας τη συχνότητα εμφάνισης των ανεπιθύμητων ενεργειών που ενδέχεται να σχετίζονται με τη θεραπεία από βότανα.

Στη βιβλιογραφία εντοπίζουμε κλινικές περιπτώσεις αντιδράσεων σχετιζόμενων με την ταυτόχρονη χρήση φυτικών και συνθετικών φαρμάκων, που όπως αναφέρθηκε παραπάνω μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα είναι χρήσιμα για την κατανόηση της έκτασης των κινδύνων:

Η αλληλεπίδραση μεταξύ του κόκκινου μύρτιλλου με την αντιπηκτική βαρφαρίνη  έχει μελετηθεί ότι μπορεί να προκαλέσει ακόμα και θάνατο έπειτα από αιμορραγικές επιπλοκές. Επίσης, η δράση του υπέρικου( ή αλλιώς βαλσαμόχορτου ή St’ John s wort) μαζί με την κυκλοσπορίνη έχει οδηγήσει σε πολλές περιπτώσεις σε απόρριψη οργάνων λόγω μείωσης του επιπέδου του ανοσοκατασταλτικού στο πλάσμα του αίματος. Συχνή είναι δε, η ενοχοποίηση του υπέρικου και για πλήθος αλληλεπιδράσεων με γνωστά αντικαταθλιπτικά (σετραλίνη ή παροξετίνη), καθώς δύναται να προκαλέσει μέχρι και θανατηφόρο σεροτονινεργικό σύνδρομο (μυϊκές συσπάσεις ,νευρικότητα, αρρυθμίες) στους ηλικιωμένους. Συν τοις άλλοις, όσον αφορά στον υπέρικο, έχουν παρουσιαστεί αλληλεπιδράσεις και με τη δραστική ουσία της αλπραζολάμης αλλά και της ομεπραζόλης και της  διγοξίνης , καθώς μειώνει τα επίπεδα των φαρμάκων αυτών στο αίμα και κατ’ επέκταση της θεραπευτικής τους δράσης. Τέλος, έχουν παρατηρηθεί αντενδείξεις μεταξύ φυτικών σκευασμάτων με βάση το σκόρδο με την  παρακεταμόλη καθώς και σκευασμάτων με βάση τη γόμμα guar με τη μετφορμίνη ή με την παρακεταμόλη, οι οποίες ομοίως με τον υπέρικο, μειώνουν τα επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα.

Συνεπώς, είναι επιτακτική η ανάγκη ανάπτυξης ενός δικτύου φυτοφαρμακοεπαγρύπνησης , το οποίο επί του παρόντος δεν υπάρχει. Το δίκτυο αυτό πρέπει  να περιλαμβάνει πληθώρα συναφών με τον ιατροφαρμακευτικό τομέα ειδικοτήτων και εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο να λειτουργεί οριζόντια και ταυτόχρονα, ώστε να ενημερώνει  για τους πιθανούς κινδύνους και να προλαμβάνει ανεπιθύμητες ενέργειες από την παράλληλη χρήση συνθετικών και φυτικών φαρμάκων.

Για την καλύτερη λειτουργία αυτού του δικτύου αλλά κυρίως στο πλαίσιο της ορθής και έγκαιρης ενημέρωσης των επαγγελματιών υγείας για τη φυτοφαρμακοεπαγρύπνηση, θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα σύστημα αντίστοιχο με εκείνο της Κίτρινης Κάρτας για τη φαρμακοεπαγρύπνηση

Υπενθυμίζεται ότι η Κίτρινη Κάρτα είναι ένα εργαλείο συλλογής πληροφοριών σχετικά με τις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων (και των εμβολίων). Ειδικότερα, οι Eεπαγγελματίες Yγείας (ιατροί, φαρμακοποιοί, νοσηλευτές) έχουν την υποχρέωση και οι Aσθενείς έχουν το δικαίωμα να συμπληρώνουν την Κίτρινη Κάρτα κάθε φορά που υποψιάζονται ότι ένα φάρμακο (ή ένα εμβόλιο) μπορεί να έχει προκαλέσει μία ανεπιθύμητη ενέργεια, ενώ τα δεδομένα αποστέλλονται και στον Ε.Ο.Φ. Συνεπώς θα ήταν πολύ χρήσιμο να εκδοθεί και να χρησιμοποιηθεί ευρέως και μία δεύτερη, συμπληρωματική Κίτρινη Κάρτα η οποία θα αφορά στα φυτικά σκευάσματα.